به گزارش نفت ما ،تولیدکنندگان آمریکایی شیل اویل هشدار داده اند که درصورتی که قیمت نفت به بیش از 40 دلار برسد، فعالیت و تولید خود را تشدید کرده و به بازار بازخواهند گشت هرچند برخی از این شرکتهای تولید کننده توانسته اند تا 30 درصد هزینه تولید را کاهش دهند. بدیهی است که نوک پیکان و هدف این تهدید، کشورهای عضو اوپک به ویژه تولیدکنندگان حاشیه خلیج فارس است و رقابت اصلی بین آنها در جریان است. با آن توضیح و مقدمه، خبرنگار «آژانس رویدادهای مهم نفت و انرژی- نفت ما» گفتگویی با خانم «سمیه نوظهوری» کارشناس خاورمیانه و انرژی انجام داده است.
این کارشناس انرژی در گفتگو با خبرنگار «نفت ما» در مورد اهمیت امنیت انرژی در رقابتهای قدرتهای بزرگ گفت: دانیل یرگین یکی از برجسته ترین پژوهشگران جهانی حوزه انرژی، می گوید که روزولت رئیس جمهور آمریکا طرح تقسیم منابع نفتی خاورمیانه با انگلیسی را پی ریزی کرد و بر این اساس نفت ایران به انگلیس رسید و دو کشور آمریکا و انگلیس در نفت عراق و کویت شریک شدند و نفت عربستان نیز کما فی السابق سهم آمریکا شد. این سیاست، نشانگر اهمیت نفت در رقابتهای بین المللی است و هم اکنون که بیش از یک قرن از کشف و بهره برداری از طلای سیاه و این کالای استراتژیک می گذرد، جهان هنوز هم با معضلی به نام امنیت انرژی (هم از نظر مصرف کنندگان و هم از نظر تولید کنندگان) روبروست. با ورود به قرن بیست و یکم، بی ثباتی شدید و متناوب در بازارهای نفتی در کنار افزایش شدید مصرف انرژی در اقتصادهای درحال توسعه موجب احیای دوباره مباحث مربوط به امنیت انرژی شد. تنش ها در مورد برنامه هسته ای ایران و تهدید این کشور در بستن تنگه هرمز نیز عاملی برای قرارگرفتن نگرانی های مربوط به امنیت انرژی در مرکز توجه دولت های مصرف کننده نفت بوده است. درباره این واقعیت که وابستگی نفتی تاثیرات اقتصادی زیادی نیز دارد جای هیچ شکی نیست. اختلال در تامین نفت خارجی را جرقه دوبحران بزرگ اقتصادی دوران پس از جنگ جهانی دوم می دانند. بسیاری از اقتصاددانان بر این باورند زمین، سرمایه و نیروی کار سه عامل تولید در اقتصاد سیاسی کلاسیک به حساب می آمدند و عامل چهارم، که امروزه باید به سه عامل قبلی افزوده شود، عامل انرژی است؛ زیرا بدون وجود عامل انرژی چرخ رشد و توسعه اقتصادی چه در کشورهای توسعه یافته و چه در کشورهای درحال توسعه نخواهد چرخید. با نگاهی به آمار به سادگی می توان دریافت بیشترین میزان ذخایر اثبات شده نفت جهان در میان چهار منطقه اصلی تولید کننده نفت جهان، در خاورمیانه قرار دارند. به واقع در میان ١٠کشور اصلی که بیشترین منابع اثبات شده انرژی جهان را به خود اختصاص داده اند، هفت کشور در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و پنج کشور نیز صرفا در خلیج فارس قرار دارند. هرچند عرف رایج بر اینست که خاورمیانه را به دلیل منابع سرشار نفتی که در خود جای داده، دارای اهمیت بدانیم، ولی در مورد دیگر حامل های انرژی مثل گاز نیز این منطقه دارای اهمیت ویژه ای است. میزان ذخایر اثبات شده نفت کشورهای پیرامون خلیج فارس 764 میلیارد بشکه (62 درصد کل ذخایر جهان) و میزان ذخایر گاز اثبات شده 2517 تریلیون فوت مکعب (40 درصد کل ذخایر گاز جهان) می باشد. همچنین بیش از 35 درصد نفت جهان (18 میلیون بشکه) از تنگه هرمز عبور می کند که 80 درصد آن به بازارهای آسیایی و بقیه به سایر مناطق ارسال می شود. هرگونه اختلال در این روند، باعث افزایش جهانی قیمت نفت شده، و کاهش تولید ناخالص داخلی، و نیز افزایش نرخ بیکاری کشورهای اقتصادی مهم را در پی خواهد داشت. این واقعیتها باعث شده است خاورمیانه اهمیت ویژه ای در اقتصاد جهانی که اتکای شدیدی به انرژی و به ویژه نفت دارد، داشته باشد.
نوظهوری، کارشناس خاورمیانه در مورد علت اهمیت خاورمیانه در امنیت جهانی انرژی در دوران نفت ارزان نیز افزود: در میان همه صاحب نظران اقتصادی، درباره اهمیت انرژی به عنوان خون اقتصاد اتفاق نظر وجود دارد. مساله ای که باعث اهمیت بیش ازپیش نفت خاورمیانه در اقتصاد جهانی شده است، هزینه استخراج نفت در این منطقه است که در قیاس با دیگر مناطق نفت خیز بسیار پایین تر است. ازسوی دیگر، چنددهه طول می کشد بتوانیم ساختارهای مورد نیاز برای تولید و صادرات منابع کشف نشده در خارج از خاورمیانه را ایجاد کنیم. ازاین رو، حتی درصورت تداوم روند کاهش قیمت نفت که در ماههای اخیر شاهد آن بوده ایم، بازهم منطقه خاورمیانه قدرت رقابتی خود در بازار یکپارچه و واحد انرژی جهانی را حفظ خواهد کرد. در واقع درحالی که هزینه استخراج نفت از ماسه های نفتی سواحل اقیانوس اطلس بعضا به بشکه ای ٣٠دلار هم می رسد، هزینه استخراج نفت در منطقه خلیج فارس به طور متوسط بشکه ای 5 دلار است. این مساله موجب شده است کاهش قیمت نفت، قدرت رقابت کشورهای خاورمیانه ای در بازار رقابتی نفت را بیشتر کند. البته به این معنا نیست که کشورهای خاورمیانه هیچ تاثیر منفی ای از این کاهش قیمت متحمل نخواهند شد، ولی به گفته یک کارشناس عربستانی «ما نفت را می خواهیم بفروشیم نه اینکه بنوشیم». این موارد دنیا را ناگزیر به کنارآمدن با این واقعیت کرده است که اقتصاد جهانی وابستگی انکارناپذیری به نفت و ژئوپلیتیک خاورمیانه به عنوان منطقه ای که نیمی از نفت جهان را در خود جای داده است، دارد. از طرفی دیگر، هرچند آمریکا به ظاهر از کاهش وابستگی جهانی به انرژی و تحولات خاورمیانه سخن به میان می آورد و واردات آن تقریبا صفر شده است، ولی ایالات متحده در دوران اوباما، هرچند به شکلی متفاوت، همچنان به دنبال حفظ هژمونی خود است و خمیرمایه استراتژی امنیت ملی آمریکا در دوران اوباما نیز همان حفظ رهبری جهانی است. پیش بینی می شود حتی درصورت کاهش وابستگی اقتصاد جهانی به انرژی خارومیانه، باز هم شاهد استمرار حضور فیزیکی قدرت های بزرگ به ویژه آمریکا و منازعه بر سر تسلط بر منابع عظیم نفتی خاورمیانه باشیم و این کاهش قیمت را نمی توان به منزله کاهش اهمیت منطقه خاورمیانه و به ویژه خلیج فارس تلقی کرد. البته نوع جنگ و حضور با توجه به تغییر و تحول استراتژی پاسیفیک متفاوت است و آمریکا در منطقه حضور دارد تا برجریان صادرات نفت به رقبای خود همچون چین در نظم ژئوپلیتیکی رهبری جهان خود نظارت و کنترل داشته باشد.
فاطمه رضایی/نفت ما
